#Meer vrouw op straat

    Meer Congolese Vrouwen op straat


    Het debat rond racisme in België woedt hevig, sinds de gewelddadige dood van de zwarte Amerikaan George Floyd en de golf van Black Lives Matter-manifestaties. De 60ste verjaardag van de onafhankelijkheid van Congo vandaag, zet in die discussie de schijnwerper op het historische onrecht dat de Congolezen is aangedaan en de structurele ongelijkheden waarmee Belgen met Congolese roots nog dagelijks te maken krijgen. Vandaag beleven we een uniek momentum om onze koloniale geschiedenis – eindelijk – in de ogen te kijken en een begin te maken van een herstel dat kan leiden tot een meer inclusieve en rechtvaardige samenleving.

    Te midden van het dekolonisatiedebat, vraagt Vrouw & Maatschappij aandacht voor de Congolese vrouwen. Miljoenen Congolese vrouwen waren slachtoffer van het regime, maar evengoed hebben velen een belangrijke rol gespeeld in de Congolese geschiedenis: voor, tijdens én na de kolonisatie.

    In het kader van de ‘Meer vrouw op straat’-campagne van Canvas, vinden wij dat de opvolgers van de Leopold II-lanen in België best de naam kunnen dragen van een (Congolese) vrouw. Zo slaan we twee vliegen in één klap: meer (gekleurde) vrouwen in ons straatbeeld, en weg met de overrepresentatie van koloniale namen.

    Aan boeiende historische Congolese vrouwen geen gebrek overigens! Enkele suggesties:

    1. Kimpa Vita (1684-1706)

    Dona Beatris Kimpa Vita was een profeet en leider van haar eigen christelijke beweging in het Koninkrijk Kongo. De antoniaanse beweging vocht voor de terugkeer van het monotheïsme van Kongo en tegen de slavenhandel die woedde binnen het koninkrijk. Kimpa Vita probeerde tijdens haar korte leven het ideaal van Kongo als een verenigd christelijk koninkrijk te herstellen. Ze werd op 22-jarige leeftijd verbrand op de brandstapel door troepen die trouw waren aan Pedro IV. Kimpa Vita wordt gezien als een anti-slavernijfiguur en staat bekend als een voorloper van de moderne Afrikaanse democratiebewegingen.


    2. Marie Muilu Kiawanga (1880-1959)

    Marie Muilu Kiawanga (bijnaam ‘Maman Marie’) was een Congolese verzetsstrijder. Na de arrestatie van haar man, Simon Kimbangu, in 1921 en zijn daaropvolgende levenslange veroordeling, nam ze de leiding over de Kimbanguistische Kerk om het werk voor te zetten. Maman Marie heeft het niet gemakkelijk gehad. Ze werd mishandeld en uitgehongerd door koloniale soldaten en werd geïsoleerd, zodat niemand haar en haar kinderen kon helpen. Toch bleef ze geheime bijeenkomsten organiseren met de volgelingen van de Kerk om zo een deel van de Congolese bevolking de kans te geven om elkaar te ontmoeten. Ze stierf in 1959, enkele maanden voor de officiële erkenning van de Kimbanguistische Kerk door de koloniale macht en ook voor de onafhankelijkheids-verklaring van Belgisch-Congo.


    3. Marie Ibanga (1888-1906)

    Marie Ibanga was de eerste Congolese zuster die ingewijd werd in een Belgisch klooster. Ze werd in de toenmalige Congo-Vrijstaat geboren, maar kwam op zesjarige leeftijd met elf andere Congolese kinderen aan in België, met de schoolkolonie van de Zusters van Liefde. Ze volgde een opleiding in een internaat bij de Ursulinen van Diepenbeek en werd daar ook gedoopt in het klooster. Later verhuisde ze naar het klooster van de Zusters Franciscanessen Missionarissen van Maria te Gooreind, die in 1896 hun eerste missiepost in Congo hadden geopend. Ze werd daar ingekleed en geprofest als Zuster Marie-Dyonisia door het leven. Zo werd ze de eerste religieuze van Congolese oorsprong. Ze stierf in 1906 op achttienjarige leeftijd, geveld door een zware ziekte.

    4. Marie-Clémentine Anuarite Nengapeta (1939-1964)

    Marie-Clémentine Anuarite Nengapeta werd op 16-jarige leeftijd lid van de Heilige Familiezusters in het toenmalige Belgisch-Congo. Ze was amper 25 jaar toen ze de marteldood stierf tijdens de opstand van de Simba-rebellen in 1964. Terwijl ze stervende was, zei ze tegen haar aanvallers die haar eerst hadden geprobeerd te verkrachten: ‘I forgive you, for you know not what you are doing’ (Ik vergeef je, je weet niet wat je aan het doen bent). Anuarite Nengapeta wordt gezien als symbool van geweld tegen vrouwen in Congo, en van seksueel geweld tijdens gewapende conflicten. In 1985 werd ze zalig verklaard door paus Johannes Paulus II. De ‘Anuarite Women of Courage in the D.R.C. Prize’ werd in 2009 ingesteld en is vernoemd naar de overleden zuster, om haar moed en kracht te eren. Jaarlijks wordt een geldprijs uitgereikt aan een Congolese vrouw voor haar werk voor een betere samenleving.

    5. Pauline Opango (1937-2014)

    Pauline Opango Lumumba was een Congolese activist en de vrouw van Patrice Lumumba, de eerste premier van de Democratische Republiek Congo. Na de dood van haar echtgenoot zette ze op 23-jarige leeftijd zijn werk voort aan de hand van demonstraties ter ondersteuning van de dekolonisatie van Congo. In februari 1961 marcheerde ze met blote borsten door de Afrikaanse wijken van Leopoldstad (nu Kinshasa) naar het hoofdkwartier van de Verenigde Naties, als protest tegen de dood van haar man. Ondanks haar smeekbeden, werd het lichaam van haar man nooit geborgen. Bedreigd door de vijanden van haar overleden echtgenoot, werd ze gedwongen om te vluchten uit Congo en vond ze een toevluchtsoord in Egypte. Na enkele omzwervingen langs België en Frankrijk, keerde ze terug naar Congo en stierf daar uiteindelijk op 78-jarige leeftijd.

    ______________________________

    Voor wie meer wil lezen over de rol van (Congolese) vrouwen in de dekolonisatieproces, raden we het boek “Gender and decolonization in the Congo: the legacy of Patrice Lumumba” van Karen Bouwer aan. Het leven van onder andere Andrée Blouin, hoofd van de protocolaire dienst van Lumumba, en Léonie Abo, vrouw van Pierre Mulele, leider van de opstand tegen Mobutu na de moord op Lumumba, staan beschreven. Het boek is te consulteren in de bibliotheek  van RoSa vzw of online te lezen via deze link .

    ______________________________

    Bronnen afbeeldingen
    Kimpa Vita: https://africaheritages.wordpress.com/african-leaders-and-empires/african-women-leaders/kimpa-vita-of-kongo/
    Marie Muilu Kiawanga: https://www.facebook.com/EjcskYouthAssociationZambia/posts/mama-marie-muilu-nzitanithe-kimbanguist-community-worldwide-is-celebrating-the-m/1578532678856097/
    Marie Ibanga: https://issuu.com/hetstadsmus/docs/hetstadsmus-keik67-compressed
    Marie-Clémentine Anuarite Nengapeta: https://www.kerknet.be/kerknet-redactie/evenement/film-over-het-leven-van-de-zalige-anuarite-woluwe.
    Pauline Opango: https://face2faceafrica.com/article/why-patrice-lumumbas-widow-marched-bare-breasted-across-leopoldville-in-1961

     

     

    Baan een weg voor haar naam

    In 1996 voerde Vrouw & Maatschappij onder voorzitterschap van Sabine de Bethune een actie voor meer vrouwennamen voor openbare wegen en pleinen onder de slogan “Baan een weg voor haar naam”. We zijn 24 jaar later en nog steeds is het merendeel van de straatnamen mannelijk. Sofie Lemaire, journaliste voor Canvas, voerde van februari 2019 tot maart 2020 campagne voor meer vrouwelijke straatnamen. Dit gaf onze oude actie nieuwe zuurstof. Met een oproep naar al onze mandatarissen, een draaiboek en een voorbeeldmotie gingen onze afdelingen aan de slag.

    Overzicht van de V&M-acties klik hier

    Heeft u ook een actie gevoerd voor een vrouwelijke straatnaam? Laat het ons zeker weten op vrouw@cdenv.be